NL
ENWat is de onbalansmarkt?
Vraag en aanbod kloppen nooit precies
Iedere seconde moet het Nederlandse elektriciteitsnet in balans zijn. Op elk moment moet de hoeveelheid elektriciteit die wordt geproduceerd gelijk zijn aan de hoeveelheid die wordt verbruikt. Dat lijkt eenvoudig, maar in de praktijk wijkt de werkelijkheid voortdurend af van de planning. De wind waait harder dan verwacht, een zonnepark produceert minder door bewolking of een fabriek schakelt onverwacht een groot proces in.
Die afwijkingen noemen we onbalans.
Wie zich verdiept in dit onderwerp komt al snel de term onbalansmarkt tegen. Die term is ingeburgerd, maar formeel niet correct. Er bestaat namelijk geen afzonderlijke markt waarop onbalans wordt verhandeld. De term verwijst naar het Nederlandse balanceringssysteem en de financiële prikkels die daarin worden gebruikt om het elektriciteitsnet stabiel te houden.
Voor bedrijven met flexibel vermogen – zoals batterijen, WKK’s of industriële installaties – zijn deze prijsprikkels interessant. Om te begrijpen waarom, is het eerst belangrijk om te begrijpen hoe onbalans ontstaat.
.
Waarom moet het elektriciteitsnet in balans zijn?
Het Europese elektriciteitsnet draait op een netfrequentie van 50 Hz. Die frequentie blijft alleen stabiel wanneer productie en verbruik voortdurend met elkaar in evenwicht zijn.
Omdat elektriciteit nauwelijks op grote schaal direct in het net kan worden opgeslagen, moet iedere afwijking vrijwel direct worden gecorrigeerd. Dat is de verantwoordelijkheid van TenneT als landelijke netbeheerder (TSO).
TenneT bewaakt continu de systeembalans. Zodra productie en verbruik uit evenwicht raken, worden balanceringsdiensten ingezet om het systeem weer terug naar balans te brengen.
De onbalansprijs is een financiële prikkel waarmee BRP’s worden gestimuleerd hun energieprogramma zo nauwkeurig mogelijk uit te voeren.
Wat bedoelen we met de onbalansmarkt?
De term onbalansmarkt wordt veel gebruikt door batterijontwikkelaars, energiebedrijven en in de media. Formeel bestaat deze markt echter niet.
Wat meestal met de onbalansmarkt wordt bedoeld, is de combinatie van:
- het balanceringssysteem van TenneT
- de activering van balanceringsdiensten
- en de financiële afrekening via de onbalansprijs
De onbalansprijs is geen handelsprijs zoals op de Day Ahead- of Intradaymarkt. Het is een financiële prikkel waarmee Balance Responsible Parties (BRP’s) worden gestimuleerd hun energieprogramma zo nauwkeurig mogelijk uit te voeren.
Wat is onbalans?
Iedere BRP dient vooraf een energieprogramma (E-programma) in. Hierin staat hoeveel elektriciteit gedurende iedere settlementperiode naar verwachting wordt geproduceerd, verbruikt en verhandeld.
In werkelijkheid wijkt die planning vrijwel altijd af.
Wanneer de gerealiseerde positie afwijkt van het E-programma ontstaat onbalans.
Deze onbalans wordt na afloop financieel afgerekend tegen de onbalansprijs. Daarmee ontstaat een directe economische prikkel om zo nauwkeurig mogelijk te plannen en de portefeuille actief te sturen.
TenneT bewaakt de systeembalans en activeert balanceringsdiensten wanneer dat nodig is.
Wie doet wat?
Om het balanceringssysteem te begrijpen is het belangrijk de verschillende rollen uit elkaar te houden.
TenneT (TSO) bewaakt de systeembalans en activeert balanceringsdiensten wanneer dat nodig is.
Een Balance Responsible Party (BRP) of programma verantwoordelijke is verantwoordelijk voor het indienen van het E-programma en draagt het financiële risico van onbalans.
Een Balancing Service Provider (BSP) levert flexibiliteit aan TenneT. Dat kan bijvoorbeeld met batterijen, WKK’s of andere flexibele installaties die hun vermogen snel kunnen aanpassen.
Waarom is onbalans interessant voor bedrijven?
Onbalans is in eerste instantie bedoeld als financiële prikkel voor BRP’s. Tegelijkertijd zorgt deze prijsvorming ervoor dat flexibiliteit economische waarde krijgt.
De onbalansprijs is in eerste instantie bedoeld als financiële prikkel voor BRP's om hun energieprogramma zo nauwkeurig mogelijk uit te voeren. Met een leveringscontract dat is blootgesteld aan de onbalansprijs (een zogenoemd handelscontract), ontstaan ook mogelijkheden om actief op deze prijsprikkels in te spelen.
Dat kan op twee manieren: door het E-programma actief bij te sturen (nomineren) of door flexibel productie- of verbruiksvermogen aan te passen. Zo wordt flexibiliteit niet alleen ingezet om het elektriciteitssysteem te ondersteunen, maar kan zij ook economische waarde creëren.
Waarom is dit ingewikkelder dan het lijkt?
Op papier klinkt het eenvoudig: hoge onbalansprijs betekent reageren.
In de praktijk spelen veel meer factoren een rol.
De verwachte onbalansprijs verandert continu. Batterijen hebben technische beperkingen zoals State of Charge, laad- en ontlaadvermogen en beschikbaarheid. Daarnaast kan dezelfde batterij op meerdere manieren waarde creëren.
De vraag is daarom niet alleen of een batterij moet reageren, maar vooral wanneer en waarmee de hoogste economische waarde wordt gerealiseerd.
Daarvoor zijn realtime marktinformatie, voorspellingen en automatische optimalisatie nodig.
Onbalans is in eerste instantie bedoeld als financiële prikkel voor BRP’s. Tegelijkertijd zorgt deze prijsvorming ervoor dat flexibiliteit economische waarde krijgt.
Onbalans is slechts één manier om waarde uit flexibiliteit te halen
Hoewel veel aandacht uitgaat naar onbalans, is het slechts één van de manieren waarop flexibel vermogen inkomsten kan genereren.
Dezelfde installatie kan ook worden ingezet voor balanceringsdiensten via een BSP zoals Enova of waarde creëren op andere energiemarkten.
De optimale strategie verandert voortdurend. Soms is inspelen op de onbalansprijs aantrekkelijk, op andere momenten levert een andere inzet meer op.
De uitdaging is daarom niet om altijd op één prijsprikkel te sturen, maar om continu de economisch beste bestemming van de beschikbare flexibiliteit te bepalen.
Hoe helpt Enova?
Waarde halen uit flexibiliteit begint met de juiste strategie. Niet alleen op momenten dat de onbalansprijs hoog is, maar continu, afgestemd op de operatie van het bedrijf.
Enova helpt bedrijven en organisaties door de energiemarkt en de dagelijkse operatie met elkaar te verbinden. Samen met de klant en de BRP ontwikkelen we handelsstrategieën die passen bij de beschikbare flexibiliteit, de energiebehoefte en de bedrijfsdoelstellingen. Onze optimalisatiesoftware ondersteunt het nominatieproces, terwijl een persoonlijke Energy Manager de strategie bewaakt, verfijnt en waar nodig bijstuurt.
Als erkend BSP ontsluit Enova daarnaast aanvullende waarde strategieën. Afhankelijk van de beschikbare flexibiliteit en de marktomstandigheden kunnen assets worden ingezet voor balanceringsdiensten zoals FCR, aFRR en mFRR. De optimale inzet verschilt van moment tot moment. Soms ligt de hoogste waarde in de onbalansprijs, soms in balanceringsdiensten of een combinatie van verschillende markten.
Daarom kijkt Enova niet naar één batterij of installatie, maar naar de volledige energie-operatie. Productie, verbruik, opwek, opslag en andere flexibele assets worden in samenhang geoptimaliseerd om energiekosten te verlagen, opbrengsten te verhogen en operationele risico's te beperken.
Enova klanten hebben realtime inzicht in marktontwikkelingen, prestaties, handelsresultaten en de waarde die hun flexibiliteit oplevert. Zo houden zij controle over hun energie-operatie én over het rendement van hun investeringen.
Klaar om van je energie een verdienmodel te maken?
Ontdek wat actief energiebeheer jouw bedrijf oplevert. Bereken jouw potentieel.
Hey, wil je in gesprek over het potentieel van jouw organisatie?
Vertel ons wie je bent, dan neem ik contact met je op.